Plannen van Warschaupact en NAVO bediscussieerd

Op 22 en 23 maart jongstleden kwamen militair-historici uit Rusland en Amerika en Oost- en West-Europa bij elkaar om te spreken over de operatieplannen in de Koude Oorlog. Nu de archieven geleidelijk opengaan, komen we steeds meer te weten over hoe Oost en West elkaar destijds naar het leven stonden.

De conferentie was een initiatief van het NIMH. Het heeft hiervoor samenwerking gezocht met het Duitse zusterinstituut, het Militärgeschichtliches Forschungsamt (MGFA) in Potsdam. De conferentie vond plaats in Münster. Daardoor kon het NIMH ondersteuning krijgen van het hoofdkwartier van Eerste Duits-Nederlandse Legerkorps. Luitenant-generaal J.A. van Diepenbrugge, de commandant van het korps, was beide dagen aanwezig.

De conferentie ging vooral over de plannen voor de Centrale Sector in Europa in de jaren vijftig en zestig. Deze beperking in de tijd is gekozen omdat de archieven uit deze periode het best toegankelijk zijn. Bovendien kwamen beide blokken in dit tijdvak tot de tanden toe gewapend vlak tegenover elkaar kwamen te staan langs het IJzeren Gordijn. Zo stond de Nederlandse Eerste Divisie sinds de jaren zestig oog in oog met een Oost-Duitse pantserdivisie.

De Amerikaanse prof.dr. Lawrence S. Kaplan hield de openingslezing. Kaplan is de ‘grand old man’ van het historisch onderzoek naar de Koude Oorlog. Hij gaf een overzicht van de belangrijkste internationale ontwikkelingen in de jaren vijftig en zestig. Daarbij viel op hoe sterk de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie elkaar vanaf het begin wantrouwden. Elke daad van de één was in de ogen van de ander het zoveelste bewijs van de slechte bedoelingen van de eerste. Zo ontstond de geldverslindende wedloop in conventionele en nucleaire bewapening.

Aanvallende intenties had de Sovjet-Unie waarschijnlijk niet. Zij had echter wél plannen om in geval van oorlog onmiddellijk aan te vallen. Dit wordt strategic offensive genoemd. Vanaf 1960 zou het Warschaupact volledig ‘nucleair’ zijn gegaan! Dat bleek onder meer uit de lezingen van kolonel dr. Victor A. Gavrilov (Chief, Institute of Military History, Moscow) en dr. Matthias Uhl (Deutsches Historisches Institut, Moscow). Toen duidelijk was dat de Amerikanen niet meer uit Europa zouden vertrekken, concentreerde Moskou zich op het behoud van haar invloedssfeer in Oost-Europa. Onder meer de Duitse inval in de Sovjet-Unie in 1941 had haar zeer wantrouwend gemaakt. Als een oorlog op zeer korte termijn volgens Moskou onvermijdelijk was, was de aanval met inzet van alle middelen de beste verdediging.

Overigens zijn de belangrijkste militaire archieven in Moskou nog steeds potdicht. Wat we over de operationele plannen weten, komt vooral uit de archieven van voormalige lidstaten van het Warschaupact. Daar duiken analyses van diverse militaire oefeningen op. Een goed voorbeeld is de wargame ‘Troika’ van de Nationale Volksarmee van de Duitse Democratische Republiek uit 1967. Dr. Torsten Diedrich van het Militärgeschichtliches Forschungsamt onderwierp de ‘Trojka’ aan een analyse.