De Britten zijn in de aanval, hun rolstoelen naderen de cirkel. De bal gaat de lucht in, richting het net. Gespannen kijken de Nederlandse verdedigers op. Dit lijkt een doelpunt te worden. Het is 30 juli 1954 en de Stoke Mandeville Games, de voorloper van de Paralympische Spelen, zijn in volle gang. De Nederlanders zijn revalidanten uit het Militair Herstellings- en Oefeningsoord Aardenburg, dat de sportavonturen van zijn patiënten in de jaren vijftig vastlegt in twee fotoalbums. Deze bevinden zich in de collectie van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie. De albums bieden een uniek inkijkje in het dagelijks leven van revaliderende militairen en in de begindagen van de Paralympische Spelen.
Aardenburg
Na wat logistieke opstartproblemen biedt landgoed Aardenburg bij Doorn vanaf 1949 ruimte aan 124 medewerkers en 235 patiënten. Aanvankelijk zijn dit vooral militairen die gewond zijn geraakt tijdens de bevrijding van Nederland, in Nederlands-Indië en in de Koreaoorlog. Maar in de jaren vijftig biedt het revalidatiecentrum – het modernste van Nederland – ook plaats aan militairen die buiten oorlogssituaties gewond zijn geraakt, en aan burgers. Zij volgen intensieve persoonlijke oefenprogramma’s, waarbij sport een steeds belangrijkere rol gaat spelen. Er wordt zelfs een eigen sportvereniging opgericht. In de fotoalbums is te zien hoe deze verenging, die vanaf 1956 ‘SC Marathon’ heet, oefent met boogschieten en aan buitenlandse wedstrijden deelneemt.
Beeld: NIMH, Collectie Leger Film- en Fotodienst
Revaliderende militairen doen in 1949 oefeningen in de gymzaal van Aardenburg.
Stoke Mandeville Games
Sport staat ook in Groot-Brittannië centraal bij het revalidatieproces. Volgens neuroloog Ludwig Guttmann van het Stoke Mandeville Hospital draagt het beoefenen van sporten als netbal (een soort basketbal) en boogschieten namelijk bij aan de weerbaarheid van oorlogsinvaliden, en vergemakkelijkt dit hun re-integratie. Op 28 juli 1948, de openingsdag van de Olympische Spelen in Londen, organiseert Guttmann een boogschietwedstrijd voor oorlogsveteranen met een dwarslaesie. Daarmee legt hij de basis voor de jaarlijkse Stoke Mandeville Games. Deze wedstrijden krijgen in 1952 een internationaal karakter, wanneer er voor het eerst buitenlandse sporters deelnemen: vier Nederlandse boogschutters uit Aardenburg.
Beeld: NIMH, Collectie Militair Revalidatie Centrum ‘Aardenburg’
Boogschutters van de sportvereniging van Aardenburg oefenen op een sportveld op landgoed Aardenburg.
Ary Prins
Eén van deze pioniers is voormalig marinevlieger Ary Prins. Door een ongeluk met een lesvliegtuig in mei 1938 heeft hij ernstig rugletsel opgelopen. Hij merkt dat het in Nederland op dat moment ontbreekt aan goede zorg voor gewonde veteranen. Daarom is hij na de Tweede Wereldoorlog als secretaris verbonden aan de Bond van Nederlandse Militaire Oorlogsslachtoffers en in 1954 de oprichter van het eerste Nederlandse rolstoel-sportteam: ‘De Rollende Leeuwen’.
Rivaliteit?
Deze Rollende Leeuwen vertegenwoordigen Nederland in 1954 bij het netbal. Een aanzienlijk deel van de fotoalbums is gewijd aan de strijd tussen hen en het Britse team ‘Lime Green’. In 1954 spelen ze twee keer tegen elkaar: één keer op de Stoke Mandeville Games en één keer op de jaarlijkse sportdag op landgoed Aardenburg. Beide keren wint het Britse team. Daar maalt niemand om. De foto’s en uitgeknipte krantenartikelen in de albums benadrukken dat de opgedane sociale contacten en de zichtbaarheid van mindervalide sporters veel belangrijker zijn.
Paralympische Spelen
In 1960 vinden de Stoke Mandeville Games niet plaats in Groot-Brittannië, maar in Rome. Omdat daar nog geen maand eerder ook de Olympische Zomerspelen zijn gehouden, staat dit evenement bekend als de eerste Paralympische Spelen. Vierhonderd sporters uit 24 landen nemen deel. Ook ‘Aardenburgers’ winnen medailles. De eerste vrouwelijke burgerrevalidant van het MRC, Delphine Ariens Kappers, pakt zelfs drie keer zwemgoud. Zij is daarmee de eerste Nederlandse paralympische kampioen.
Nalatenschap
Inmiddels hebben de Stoke Mandeville Games plaatsgemaakt voor een nieuw internationaal militair sportevenement: de Invictus Games. Het militaire revalidatiecentrum Aardenburg bestaat nog steeds. De fotoalbums laten zien dat sport voor de patiënten daar al tachtig jaar méér is dan herstel alleen: het is een weg terug naar geloof in eigen kunnen.
Beeld: NIMH, Collectie Leger Film- en Fotodienst
Het hoofdgebouw van het Militair Herstellings- en Oefeningsoord Aardenburg, tussen 1946 en 1950.