Genezen in tijden van oorlog: Het leven van een marinier-arts tijdens de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog

Een dokterszoon uit Geldermalsen

Bloemsma wordt op 7 juni 1911 geboren in Geldermalsen, als vierde kind in een doktersgezin. Hij besluit, net als zijn vader en zus, medicijnen te gaan studeren. Na zijn artsexamen werkt hij als assistent-arts in het Diakonessenziekenhuis in Haarlem. Daar ontmoet hij verpleegster Atie Schuyt. Het stel trouwt in december 1940 en vestigt zich aan de Wilhelminastraat, waar Bloemsma een huisartsenpraktijk begint.

Oorlogsvrijwilliger

De oorlogsjaren vallen hem zwaar. Eind 1942 wordt weliswaar dochter Annemarietje geboren, maar twee jaar later overlijdt zijn vrouw Atie. De Hongerwinter maakt de situatie nog moeilijker. Bloemsma besluit zich in januari 1945 als oorlogsvrijwilliger aan te melden. In een later opgestelde brief schrijft hij dat zijn motivatie ligt in “de strijd tegen de nederlaag van Japan”.

Hospitaal op wielen

In Soerabaja werkt Bloemsma in het Marine Hospitaal. Met een mobiel veldhospitaal trekt Bloemsma richting het front. Zo schrijft hij in augustus 1946: “Verleden week ben ik voor ‘t eerst buiten de stad geweest tot enkele k.m. achter ‘t front met een aantal ambulances i.v. met de grootste actie … waarbij tanks en amfibische tractors in flinke getal werden ingezet.” Tijdens militaire operaties rijden colonnes ambulances, beschermd door pantserwagens, naar geïmproviseerde hulpposten waar binnen korte tijd geopereerd kan worden. Gewonden arriveren met labels op de borst waarop hun verwondingen en toegediende medicijnen staan genoteerd. Het is aan artsen zoals Bloemsma om te triageren; wie heeft onmiddellijk hulp nodig en wie kan naar het kamp worden vervoerd.

Twijfels

Ondertussen neemt het geweld op Java verder toe. Bloemsma maakt de eerste militaire campagne mee en raakt steeds kritischer op het Nederlandse beleid in Indonesië. In persoonlijke aantekeningen schrijft hij dat de Nederlandse regering heeft nagelaten orde en rust te herstellen, “het eerst noodzakelijk voor het welzijn van de inheemse bevolking”. Ook worden Nederlandse militairen volgens hem onvoldoende beschermd, onder andere doordat onbekwame militairen bevorderd worden op basis van hun tijd in dienst en niet op hun kunnen. Daarnaast verlangt hij terug naar huis, naar zijn dochter en “het burgerleven” in Haarlem.

De Bondowoso-affaire

Een van de meest ingrijpende gebeurtenissen die Bloemsma in zijn Indische jaren meemaakt, vindt plaats op 23 november 1947. Krijgsgevangenen worden die dag op een treintransport van het dorp Bondowoso naar Soerabaja gezet. De gevangenen worden in drie afgesloten goederenwagons opgesloten. Na een reis van veertien uur in verzengende hitte komt de trein in Soerabaja aan. Wanneer de deuren op station Wonokromo worden geopend, blijkt dat 46 van de honderd gevangenen zijn overleden. In zijn officiële rapport noteert Bloemsma dat hij “op het perron een aantal lijken van gevangenen” aantreft en dat “in een dezer wagons, …, nog enige tientallen lijken” liggen.

Bloemsma onderzoekt de omstandigheden nauwkeurig. Volgens hem zijn de gevangenen overleden door zuurstofgebrek en extreme hitte in de goederenwagons. “De temperatuur in de wagons [is] letterlijk ondraaglijk geweest”, zo concludeert hij. De Bondowoso-affaire groeit later uit tot een van de schrijnendste gebeurtenissen in de Indonesische onafhankelijkheidsoorlog.

De oorlog blijft dichtbij

Tot op hoge leeftijd blijft Bloemsma actief als arts in Haarlem. Toch blijft zijn tijd in Indonesië hem bezighouden. In 1998 stuurt hij uit protest het Ereteken voor Orde en Vrede terug, nadat hem eerder een officiële blijk van erkenning is geweigerd. Voor Bloemsma is de eerdere onthouding een te grote teleurstelling. Zijn ervaringen in Soerabaja laat hij nooit helemaal achter zich.