Begin februari 1945 lanceren de geallieerden vanaf Nederlandse bodem operatie Veritable. Deze nagenoeg vergeten slag behoort tot de grootste en belangrijkste operaties uit de Tweede Wereldoorlog.
Beeld: NIMH
Kaart operaties Veritable en Grenade.
Het Rijnlandoffensief
Na het terugslaan van de Duitsers in de Ardennen kan Montgomery begin februari eindelijk beginnen aan het Rijnlandoffensief, operatie Veritable. Het doel is het gebied tussen de Maas en de Rijn vrij te maken van Duitsers om vervolgens de Rijn over te steken. In de omgeving van Nijmegen verzamelen zich maar liefst een kwart miljoen geallieerde militairen. Op 8 februari 1945 zet een gecombineerd Canadees-Britse legermacht onder leiding van het 1st Canadian Army, vanuit Nijmegen de aanval in. Het merendeel van deze militairen moet zich een weg vechten door een slechts enkele kilometers brede corridor tussen Maas en Rijn, enkele geïnundeerde gebieden en het moeilijk doordringbare Reichswald. Tegelijk met Veritable moet het Amerikaanse Ninth Army met operatie Grenade beginnen. De Amerikanen zullen zuidelijker de Maas en de Roer oversteken, zodat het Rijnland met een grote tangbeweging kan worden ingenomen.
Beeld: NIMH
Vrachtwagens en stapels voorraden.
Massale voorbereidingen
Operatie Veritable vergt een enorme logistieke inspanning. Van tevoren ‘dumpen’ de Canadezen en Britten duizenden tonnen voorraden in en rond Nijmegen. Voor de eerste 8 dagen van de operatie wordt circa 22.000 ton aan munitie bijeengebracht (vergelijkbaar met een muur van 1,5 m hoog en 45 km lang), ruim 5,5 miljoen liter brandstof, duizenden tonnen aan rantsoenen, kolen en overige voorraden (zoals bijna 1300 km aan telefoonkabels). Alleen al voor het creëren van een enorm rookgordijn zetten de geallieerden 10.000 rookgeneratoren en 38.000 liter rookolie klaar. Al deze voorbereidingen worden zo veel mogelijk verhuld om de Duitsers niet te alarmeren. Met camouflage- en misleidingsmaatregelen slagen de geallieerden erin de Duitsers om de tuin te leiden.
Beeld: NIMH
Een ‘Pepperpot’-barrage vlakbij Groesbeek.
Verwoestend openingsbombardement
Het openingsbombardement van Veritable is de grootste artilleriebeschieting aan het westfront in de Tweede Wereldoorlog. Ruim 1500 kanonnen van allerlei kaliber openen in de ochtend van 8 februari het vuur, een fenomeen dat de ‘Pepperpot’ wordt genoemd. Van 05:00 tot 10:30 vuren de geallieerden 13.000 ton munitie op de Duitse verdedigingsposities, om de gevreesde Duitse Siegfriedlinie een stevige klap te geven. Pas hierna zetten de Britten en de Canadezen de aanval in. De Duitsers zijn compleet verrast door het offensief en het zware bombardement. Het kost de geallieerden weinig moeite de Duitse verdedigingslinies te doorbreken, maar andere problemen laten niet lang op zich wachten.
Beeld: Wikicommons
Churchill tanks in de modder nabij het Reichswald.
De opmars loopt vast
De geallieerde opmars stokt al snel in de modder. Begin februari zet de dooi in en de hard bevroren ondergrond waarover de tanks snel moeten oprukken, verandert door de aanhoudende regen in een onbegaanbare modderpoel. Ook wegen worden onbruikbaar, omdat ze het vele zware materieel niet aankunnen. De enige tank die in deze omstandigheden nog vooruit komt, is de ‘Churchill’ (zie foto), vanwege zijn brede rupsbanden. Het terrein blijkt voorlopig de belangrijkste tegenstander. De slechte terreingesteldheid zorgt voor vertraging, waardoor het Britse XXX Corps (dat de hoofdaanval uitvoerde) de initiële doorbraak van de Duitse linies niet kan uitbuiten. Tegelijk met de Britten druppelen in het kapotgebombardeerde Kleve de eerste Duitse versterkingen binnen, waarna er zware gevechten uitbreken. Van Nijmegen tot Kleve (zo’n 25 km) ontstaat een lange file met tanks, pantservoertuigen en vrachtwagens. Hier wreekt zich het plan om met een grote legermacht over een relatief smal front op te rukken.
Beeld: NIMH
Canadezen in Buffalo’s tijdens Veritable.
Canadese flankgevechten en Duitse tegenstand
De Canadese 3rd Division, bijgenaamd de ‘Waterrats’, moet het geïnundeerde gebied aan de noordelijke flank van de geallieerde opmars veiligstellen. Met behulp van de Buffalo, een amfibisch gevechtsvoertuig, nemen de Canadezen verschillende dorpen in. Zoals zo vaak nemen de Britten het belangrijkste deel van de operatie voor rekening en hebben de Canadezen de ondankbare taak de flanken op te ruimen. Niet voor niets noemen zij zichzelf het ‘Cinderella Army’. De Britten en Canadezen rukken maar langzaam op richting Goch. De toenemende Duitse weerstand is in hoge mate het gevolg van het militair inzicht van General der Fallschirmtruppe Alfred Schlemm (zie foto), de commandant van het 1. Fallschirm-Armee. Terwijl het Duitse oppercommando zich voorbereidt op een Britse aanval bij Venlo, vermoedt Schlemm dat Montgomery niet via Venlo maar via Nijmegen het Rijnland zal binnenvallen. Tegen de orders van het oppercommando in, verplaatst hij de reservetroepen naar het noorden. Veel stellen die Duitse troepen overigens niet meer voor, na de zware verliezen in de Ardennen en aan het oostfront. Schlemm beschikt over veel minder troepen dan de geallieerden en de kwaliteit varieert van elite parachutisten tot slecht getrainde reservisten. Het mag dan ook een klein wonder heten dat het de Duitsers lukt om de geallieerde opmars rond 22 februari vrijwel tot stilstand te brengen.
Beeld: Wikicommons
Amerikaanse ingenieurs leggen een loopbrug over de Roer.
Operatie Grenade: de Amerikaanse tangbeweging
De Amerikanen steken op 23 februari, twee weken later dan gepland, de Roer over. De vertraging van operatie Grenade komt doordat de Duitsers na het begin van Veritable een dam in de Roer laten springen, waardoor het operatiegebied van de Amerikanen onder water komt te staan. Uiteindelijk moeten de Amerikanen twee weken wachten tot het water voldoende is gezakt en de stroming wat afgenomen. Pas dan kunnen ze in de aanval. Grenade begint met een bombardement van het Amerikaanse Ninth Army op de Duitse posities. Na het overtrekken van de Roer weten de Amerikanen de geplande tangbeweging vrij snel te voltooien. Het Duitse verzet in het Rijnland is hierna gebroken.
Beeld: NIMH
Schotse militairen in de straten van Gennep.
Bevrijding van Limburgse plaatsen
De geallieerden bevrijden als onderdeel van de operaties Veritable en Grenade verschillende Nederlandse dorpen en steden. In Gennep (zie foto) is er een korte maar felle strijd tussen Schotse Highlanders en Duitse parachutisten. Venlo en Roermond worden door de Amerikanen bevrijd. Voor het deel van Nederland boven de rivieren betekent Veritable echter dat de geallieerden naar ‘rechts zijn afgeslagen’ richting Duitsland en dat het op de flank komt te liggen. Pas eind maart komt de bevrijding van het noorden en oosten op gang, als de Canadezen de linkerflank van de Britse opmars in Duitsland moeten beveiligen.
Beeld: NIMH
Sherman tanks rijden naar Goch.
Het strategische belang van Veritable
De strijd in en om het Rijnland kenmerkt zich door zware gevechten onder moeilijke omstandigheden. De geallieerden tellen ca. 23.000 slachtoffers, zowel gewonden, doden als vermisten. De Duitsers incasseren ongeveer 38.000 slachtoffers (gewonden, doden, vermisten), plus nog eens 52.000 krijgsgevangenen. Operatie Veritable staat in de schaduw van het Ardenneoffensief en de oversteek van de Rijn, maar het belang voor de overwinning aan het westfront is groot. Pas na de verovering van het Rijnland kunnen de geallieerden serieus gaan nadenken over een aanval op het hart van nazi-Duitsland.