Een kilometerslange verdedigingslinie die de oprukkende geallieerden in Oost- en Noord-Nederland een halt moet toeroepen: de Frieslandriegel. De aanleg van de linie begint in het najaar van 1944. Na de landing van de geallieerden in Normandië besluiten de Duitsers om de Westwall weer in gebruik te nemen. Deze loopt van de Zwitserse grens tot de omgeving van Kleef. Ten noorden hiervan ligt alles echter ‘open’. Om dit gat in de verdediging op te vullen, koppelen de Duitsers daarom eerst de IJssellinie – die loopt tussen Arnhem en Zwolle – aan de Westwall. Ten noorden hiervan, tussen Zwolle en Delfzijl, leggen zij een geheel nieuwe stelling aan: de Frieslandriegel.

Weinig aanmeldingen voor graafwerk

Met de aanleg van de Frieslandriegel is de Duitse bouwinstantie Organisation Todt belast. In het najaar verschijnen oproepen waarin Nederlandse mannen worden opgeroepen zich te melden voor het graafwerk. Mede door oproepen van het lokale verzet om hier geen gehoor aan te geven, is het aantal vrijwilligers laag. De Duitse bezetter gaat over tot razzia’s, waarbij opgepakte mannen gedwongen aan het werk worden gezet.

Beeld: Wikimedia Commons

Overblijfselen van een verbindingsloopgraaf bij het Friese Hoogersmilde.

Dubbele tankgracht en loopgraven

Door de snelle opmars van de geallieerden is er haast geboden bij de aanleg van de linie, die lang niet zo imposant is als de Westwall. De linie telt bijvoorbeeld amper betonnen versterkingen. Daar is de tijd niet meer voor om ze aan te leggen. Het verdedigingswerk kenmerkt zich daarom (slechts) door een dubbele tankgracht en loopgraven. Daartussen bevinden zich mitrailleursnesten. Tegen de superieure geallieerde strijdkrachten met hun tanks, artillerie en vliegtuigen is de Frieslandriegel echter niet bestand. In het voorjaar van 1945 wordt de stelling op verschillende plaatsen doorbroken.

Stille herinneringen

Een groot gedeelte van het loopgravenstelsel wordt na de bevrijding dichtgemaakt. In natuurgebieden zoals bij het Balloërveld zijn echter nog steeds restanten van de Frieslandriegel te zien. Naast de overblijfselen van de tankgracht zijn de overblijfselen van schuttersputten en loopgraven zichtbaar. Het zijn 80 jaar na de bevrijding stille herinneringen aan de dwangarbeid van duizenden jonge mannen tijdens de laatste fase van de oorlog.