‘Hey, that’s an unusual bird’ moeten veel geallieerde militairen op vliegveld Gilze-Rijen hebben gedacht als zij 12 december 1944 in de verte een grote viermotorige Avro Lancaster zien naderen. Het toestel, behorend tot het 622 Squadron, bevindt zich overduidelijk in moeilijkheden: de propellers van twee van de vier motoren staan stil en een derde motor – zo blijkt later – draait nog slechts op halve kracht. Slechts met veel moeite weet de vlieger zijn toestel voor de landingsbaan te manoeuvreren en aan de grond te zetten.
Noodlanding
De Lancaster is op de terugweg van een bombardement op Essen meerdere keren door de Duitse luchtafweer geraakt. Al snel is duidelijk dat thuisbasis Mildenhall in Suffolk nooit meer kan worden gehaald. Er rest niets anders dan het maken van een noodlanding op een vliegveld in het bevrijde zuiden van Nederland. En zo landt de doorzeefde bommenwerper op het nog niet zo lang daarvoor bevrijde Gilze-Rijen, een voormalige Luftwaffe-basis. Vooral voor de vlieger van de bommenwerper is het een speciaal moment. Hij heeft namelijk de Nederlandse nationaliteit. Het is de twintigjarige flying officer Willem Henry Thorbecke. Hij komt met deze noodlanding bijna letterlijk uit de lucht vallen en keert zo op een wel heel spectaculaire manier weer terug in zijn vaderland. Dat heeft hij zes jaar eerder achter zich gelaten toen hij met zijn familie naar China was vertrokken.
Beeld: NIMH
Nederlandse leerling-vliegers tijdens hun basisopleiding in de les over de werking van een vliegtuigmotor. Vierde van rechts: Willem Thorbecke.
Invloedrijke familie
Willem is op 4 juli 1924 geboren in Parijs. Johan Thorbecke, de grondlegger van de parlementaire democratie in Nederland, is zijn overgrootvader. Willems vader is diplomaat en werkzaam bij de Nederlandse legatie in de Franse hoofdstad. In de volgende jaren woont het gezin in Berlijn en in Peking. Pas in 1935 komt Willem voor het eerst naar Nederland, maar na de crisis van München in 1938 keert het gezin – bestaande uit vader, moeder en drie kinderen – terug naar China. De Thorbeckes strijken neer in Shanghai waar Willems vader de belangen van meerdere Nederlandse ondernemingen gaat behartigen.
Zuid-Afrika
Door de groeiende spanningen besluit het gezin Thorbecke in de zomer van 1941 naar Zuid-Afrika te verhuizen. Via Nederlands-Indië bereiken zij midden oktober 1941 Kaapstad. Willem schrijft zich in aan de plaatselijke universiteit voor een ingenieursstudie. De ambities van de bijna 18-jarige Willem liggen echter ergens anders. “I had my mind on other matters than preparing myself for a brilliant career in engineering”, zo schrijft Thorbecke jaren later in zijn memoires. Hoewel hij als student dispensatie heeft voor de dienstplicht, meldt Willem zich op de dag van zijn 18e verjaardag in Kaapstad aan voor dienst in het Nederlandse leger.
Beeld: NIMH
De pilot’s flying map die Willem Thorbecke gebruikt heeft tijdens de missie naar Dresden op 13/14 februari 1945.
Oorlogsvlieger bij de RAF
Midden augustus 1942 bereikt Willem met een 25-tal andere rekruten Groot-Brittannië. Al snel weet hij een detachering bij de RAF voor elkaar te krijgen voor het volgen van een vliegopleiding. Die vindt voor een belangrijk deel in Canada plaats. Eind november 1943 is het eindelijk zo ver en krijgt Willem zijn vliegbrevet uitgereikt. Na een trainingsperiode arriveert de diplomatenzoon met zijn uit vier Britten, een Ier en een Belg bestaande bemanning in de tweede helft van november 1944 op vliegveld Mildenhall bij het 622 Squadron. Op het moment van aankomst op Mildenhall is er al een andere Nederlander bij het squadron ingedeeld: sergeant Wladimir Rudenko. Op 27 november 1944 vliegt de crew de eerste bombardementsmissie naar Keulen waarbij sergeant Alfred Staels, het Belgische bemanningslid, meteen gewond raakt. Het zevental voltooit tot 14 april 1945, wanneer Berlijn wordt gebombardeerd, in totaal dertig bombardementsmissies.
Na de oorlog
Eind 1945 trekt Willem zijn uniform uit. Hij emigreert daarna naar de Verenigde Staten waar hij zijn studie voltooit en een succesvol zakenimperium opbouwt. In juni 1946 trouwt Willem met de Brits-Amerikaanse actrice Sonya Stokowski. Samen krijgen zij vier kinderen. Willem ‘Bill’ Thorbecke overlijdt op 20 februari 2006 in Sewickley in Pennsylvania, waar hij sinds midden jaren zeventig woont. Voor zijn oorlogsinzet is Willem gedecoreerd met het Britse Distinguished Flying Cross en het Nederlandse Vliegerkruis.
Beeld: NIMH
In juni 1946 treedt Willem Thorbecke in de Verenigde Staten in het huwelijk met Sonya Stokowski, die hij tijdens de oorlogsjaren heeft leren kennen.