In de naoorlogse krijgsmacht neemt Schapers carrière een hoge vlucht. Spoedig krijgt hij het bevel over de Marineluchtvaartdienst in Nederlands-Indië en in 1946 wordt hij aangesteld als waarnemend commandant van de MLD. Aansluitend volgt in 1949 zijn benoeming tot Vlagofficier van de MLD, een nieuw gecreëerde functie, die hij tot 1954 vervult. In dezelfde periode worden Schaper en zijn echtgenote tevens verblijd met de geboorte van drie zoons: Heije Nicholas (1946), Hermanus Albertus (1949) en Nicolaas Cristian (1953).
Koninklijke Luchtmacht
Op 1 augustus 1954 verruilt Schaper het uniform van de Koninklijke Marine voor dat van de Koninklijke Luchtmacht (KLu), bij welk krijgsmachtdeel hij als generaal-majoor het ambt van plaatsvervangend Chef van de Luchtmachtstaf gaat bekleden. Ruim twee jaar later, op 1 november 1956, volgt de promotie tot Chef van de Luchtmachtstaf tevens Bevelhebber der Luchtstrijdkrachten, een functie die hij ruim vijf jaar, tot 30 november 1961, uitoefent. Eerder, op 1 januari 1958, gaat Schaper ook als voorzitter van het Comité der Verenigde Chefs van Staven fungeren.
Beeld: NIMH, Collectie Fotoafdrukken Koninklijke Luchtmacht
Op 31 oktober 1956 wordt Schaper (rechts), in de rang van luitenant-generaal, benoemd tot Chef van de Luchtmachtstaf en Bevelhebber der Luchtstrijdkrachten. Hij schudt op Vliegbasis Soesterberg de hand van zijn voorganger, luitenant-generaal-waarnemer Anton Baretta. Schaper zal de functie ruim vijf jaar vervullen.
Nieuwe impuls
De overgang naar de luchtmacht is een min of meer logische stap: bij de MLD heeft Schaper als Vlagofficier de hoogste trede op de carrièreladder bereikt en met zijn overstap naar de luchtmacht geeft hij zijn loopbaan een nieuwe impuls. Daarnaast speelt ook zijn uitstekende relatie met de minister van Defensie, ir. Kees Staf, een rol. Bovendien voelt Schaper zich nauw verbonden met de (militaire) luchtvaart. Zijn voorzitterschap van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart tussen 1963 en 1966 en van 1968 tot medio 1969 en in meer algemene zin zijn commissariaten bij Fokker en Hollandse Signaal onderstrepen dit.
Ervaring
De luchtmacht – recentelijk tot zelfstandig krijgsmachtdeel verheven en volop in opbouw – kan een ervaren (oorlogs)vlieger en capabele opperofficier als Schaper uitstekend gebruiken. Als (plaatsvervangend) Chef van de Luchtmachtstaf legt hij de nadruk op de verdere professionalisering van dit krijgsmachtdeel. Hij hoopt dit onder meer te bereiken door het percentage beroepsmilitairen te verhogen. Alleen op deze manier kan volgens Schaper de Nederlandse luchtmacht de technische ontwikkelingen bijbenen en kan worden gewedijverd met de luchtmachten van de NAVO-bondgenoten.
Beeld: NIMH, Collectie Vliegbasis Soesterberg
Gezeten in de cockpit van een Amerikaanse Lockheed F-104B Starfighter krijgt bevelhebber Schaper in juli 1958 van Captain W. Irwin van de USAF uitleg over de ‘ins and outs’ van dit supersone jachtvliegtuig. Irwin heeft eerder met de Starfighter het wereldsnelheidsrecord en het wereldhoogterecord op zijn naam gezet. Tijdens het bevelhebberschap van Schaper zal Nederland overgaan tot de aanschaf van dit vliegtuigtype.
Oplopende spanningen
Terwijl op het personeelsvlak Schapers bijzondere zorg uitgaat naar de motivering en professionalisering van het personeel, eisen ook op het materiële vlak ingrijpende veranderingen zijn volle aandacht. Niet alleen moet de eerste generatie straalvliegtuigen worden vervangen door moderne toestellen, ook wordt begonnen met de invoering van geleide wapens. Voorts wordt tijdens zijn ambtsperiode besloten tot de aanschaf van het eerste supersone jachtvliegtuig van de KLu, de Lockheed F-104G Starfighter. Daarenboven krijgt Schaper als Chef van de Luchtmachtstaf te maken met de steeds hoger oplopende spanningen in Nederlands Nieuw-Guinea waardoor er onder meer een detachement met gevechtsvliegtuigen van de Koninklijke Luchtmacht aldaar wordt gestationeerd.
Adjudant van Hare Majesteit de Koningin
Nog voordat Schaper afzwaait als Chef van de Luchtmachtstaf volgt op 1 augustus 1961 zijn benoeming tot Adjudant van Hare Majesteit de Koningin en Souschef van het Militaire Huis. Eerder al, vanaf januari 1959, bekleedt hij de functies van Kanselier der Nederlandse Orden en voorzitter van het Kapittel der Militaire Willemsorde. Vanaf januari 1962 zwaait hij de scepter over het Militaire Huis als Hare Majesteits Eerste Adjudant. In oktober 1963 volgt de bevordering tot Adjudant-Generaal. Ook na zijn eervol ontslag op 1 maart 1964 blijft hij deze functie als reserve-luitenant-generaal uitoefenen, onder meer tijdens het huwelijk van Prinses Margriet en mr. Pieter van Vollenhoven op 10 januari 1967 waarbij Schaper als getuige optreedt.
Beeld: NIMH, Collectie Fotoafdrukken Koninklijke Luchtmacht
Vanaf januari 1962 is Schaper Chef van het Militaire Huis van koningin Juliana. In die hoedanigheid woont hij op 20 juni 1963 met zijn echtgenote een galaconcert bij in het Kurhaus in Scheveningen ter ere van 50 jaar Koninklijke Luchtmacht. Zijn opvolger als Bevelhebber der Luchtstrijdkrachten, luitenant-generaal Hendrik Pieter Zielstra, staat rechts naast hem.
Beeld: NIMH, Collectie Fotoafdrukken Koninklijke Luchtmacht
Van 22 juni 1966 tot 15 april 1967 is Schaper staatssecretaris van Defensie voor de Koninklijke Luchtmacht.
Schaper gaat de politiek in
In de jaren zestig houdt Schaper zich echter niet alleen met hofzaken bezig. Op 20 juni 1966 wordt hij aangesteld als staatssecretaris van Defensie in het kabinet Cals, waarbij hij wordt belast met luchtmachtaangelegenheden. De partijloze Schaper vervangt de begin dat jaar overleden Jan Borghouts. Hoewel minister van Defensie, Piet de Jong, eerder heeft aangegeven dat er voor de verkiezingen van 1967 geen vervanger zou worden aangesteld, wordt hij op andere gedachten gebracht als de besluitvorming rond enkele belangrijke luchtmachtvraagstukken, waaronder de vervanging van de Thunderstreak-jachtbommenwerper, specifieke kennis vereist. Ook in het interim-kabinet Zijlstra (november 1966 - april 1967) blijft Schaper de post van staatssecretaris bekleden.
Een bezige bij
Na zijn uitstapje naar de Haagse politiek, pakt Schaper zijn werkzaamheden voor het Koninklijk Huis weer op. In februari 1976 gaat hij met pensioen. Tegelijkertijd wordt hij benoemd tot reservegeneraal. Na zijn leeftijdsontslag blijft hij nog enige tijd verbonden aan het Koninklijk Huis als Adjudant in buitengewone dienst. Ook blijft hij tot 1981 Kanselier der Nederlandse Orden. Daarna treedt hij nog slechts af en toe in de openbaarheid. Dit is onder meer het geval in december 1993 als hij de gouden Generaal Snijders Penning, de hoogste Nederlandse luchtvaartonderscheiding, in ontvangst mag nemen.
Van grote betekenis
Bescheiden, innemend, vastberaden, onverschrokken, erudiet en een rasechte Fries, zo wordt Heije Schaper dikwijls omschreven. Zijn glansrijke carrière bij zowel de Koninklijke Marine als de Koninklijke Luchtmacht is uitzonderlijk. Hij speelt een vooraanstaande rol bij de opbouw van het Nederlandse luchtwapen na de Tweede Wereldoorlog. Ongetwijfeld hebben Schapers deskundigheid, ervaring en leiderschapskwaliteiten er in hoge mate toe bijgedragen dat de Marineluchtvaartdienst en de Koninklijke Luchtmacht nagenoeg zonder problemen als volwaardige organisaties binnen het NAVO-bondgenootschap zijn geïntegreerd.