"Ich sah die Focke Wulf explodieren!" De roerige tijd van Jagdgeschwader 1 op Fliegerhorst Twente | Nederlands Instituut voor Militaire Historie

Fliegerhorst Twente is tijdens de Duitse bezetting vooral een nachtjagerbasis. Nachtjagers werden ’s nachts ingezet om Britse bommenwerpers te onderscheppen. Het ging in de meeste gevallen om tweemotorige toestellen die waren uitgerust met een boordradar. Maar ook andere eenheden verblijven kortere of langere tijd op het Luftwaffe-vliegveld bij Enschede. Zo strijken er tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog de Geschwaderstab en de I. Gruppe van Jagdgeschwader 1 (I./JG 1) met Focke Wulf Fw 190’s neer. Deze jagereenheden verlaten de basis medio januari 1945 alweer maar krijgen het in de korte periode op Twente zwaar te verduren. Tot op het hoogste niveau lijden ze verliezen. Hauptmann Hans Ehlers, de zeer ervaren Gruppenkommandeur van I./JG 1, sneuvelt tijdens het Ardennenoffensief. Zijn opvolger Georg Hackbarth staat slechts kort aan het roer. Hij blaast op 1 januari 1945 tijdens operatie Bodenplatte zijn laatste adem uit. Tijdens diezelfde operatie wordt ook de Geschwaderkommodore, Oberst Herbert Ihlefeld, neergeschoten. Hij weet echter te overleven en terug te keren bij zijn eenheid.

Fliegerhorst Twente

In 1931 opent bij Enschede het civiele vliegveld Twente zijn deuren. De KLM onderhoudt er enige tijd lijnvluchten op Schiphol. Het luchtvaartterrein in het oosten van het land blijkt echter geen commercieel succes en op 1 mei 1940 valt het doek. Kort voor de Duitse inval in Nederland op 10 mei 1940 wordt Twente onklaar gemaakt. Diepe geulen doorsnijden het terrein zodat vijandelijke vliegtuigen het niet meer kunnen gebruiken. Op de eerste oorlogsdag blazen genisten de hangars op.

Verharde startbanen

Het verwoeste vliegveld valt op 10 mei zonder problemen in Duitse handen. In de nazomer van 1940 beginnen de Duitsers met de ontwikkeling van het terrein en bouwen het uit tot een heuse Fliegerhorst. De grasmat maakt plaats voor drie verharde startbanen. Er verrijzen hangars, legeringskampen en allerlei voorzieningen voor onder meer ontspanning en verzorging van de militairen. Voor de bevoorrading komt er zelfs een treinspoortje naar de grote vliegbasis vanaf station Enschede-Noord.

Zwart-witfoto. Een vliegtuig staat aan de grond, het ziet er kapot uit. De rechtervleugel rust op de grond, de wielen hebben geen banden meer en op de neus zit nog maar één propeller. Onder de neus hangt een klep open. Bovenop het vliegtuig zit een man, gekleed in een overall, die naar de camera kijkt. In de achtergrond een bakstenen muur. — Beeld: NIMH, collectie Vliegbasis Twenthe
Twente 1945, personeel van de Nederlandse luchtstrijdkrachten poseert op een achtergebleven Focke Wulf Fw 190.

Thuisbasis van nachtjagers

Gedurende de oorlog is Twente hoofdzakelijk de thuisbasis van nachtjagers. Vooral de III. Gruppe van Nachtjagdgeschwader 1 (III./NJG 1) opereert lange tijd vanaf de Fliegerhorst. De eenheid is er met haar Messerschmitt Bf 110’s van juli 1941 tot maart 1944 gestationeerd. Tussen juni en september 1944 huist ook nog de 8. Staffel van NJG 1 op Twente. Maar ook andere eenheden verblijven kortere of langere tijd op de vliegbasis. Zoals de I. Gruppe van Jagdgeschwader 1 (I./JG 1), die op 17 december 1944 samen met de Geschwaderstab naar Twente komt. In het voorjaar van 1944 verbleef I./JG 1 hier ook al enkele weken. De groep bestaat uit een Stab en Staffeln (1 t/m 4). Zij zijn slechts een maand op Twente gestationeerd – daarna krijgen ze het bevel het Oostfront te versterken –, maar krijgen het in die korte periode behoorlijk voor de kiezen.

Zwart-witfoto. Twee militairen poseren voor een vliegtuig. De linker militair draagt een vliegervest en zwarte laarzen, hij staat met zijn handen op zijn rug. De rechter militair draagt een uniformjasje en schoenen. Ze zijn allebei blootshoofds. De vliegtuig achter hen heeft drie propellers op de neus, aan de zijkant is een simpele tekening van een slang aangebracht. De slang heeft scherpe tanden, een openstaande bek en een gevorkte tong die uitsteekt. — Beeld: NIMH, collectie Vliegvelden in oorlogstijd
Luftwaffe-aas Hans Ehlers (links) in 1943, toen nog vliegend bij II./JG 1, op Fliegerhorst Woensdrecht voor zijn Fw 190.