Op 12 april 1942, ruim een maand na de val van Nederlands-Indië, trok een guerrillagroep bestaande uit militairen en burgers de jungle van Papua in (toen Nieuw-Guinea). De groep bestookte Japanse patrouilles en bivaks en verzamelde inlichtingen. Dergelijk verzet kwam overal in de archipel voor, maar zou niet lang standhouden.

Capitulatie?

Op 8 maart 1942 capituleerde het Koninklijk Nederlands Indisch Leger (KNIL) en was de bezetting van Nederlands-Indië een feit. De Japanners waren heer en meester in Zuidoost-Azië. Toch was er gedurende de oorlog, net als in Nederland, sprake van verzet. Al voor de capitulatie besloten de legerleiding, de Nederlandse en de Nederlands-Indische regering dat bij een nederlaag geen sprake mocht zijn van een algehele overgave. Op 4 maart gaf de legercommandant van het KNIL, luitenant-generaal Hein ter Poorten, opdracht de verdediging zo lang mogelijk vol te houden. Het gevolg was dat, toen vijf dagen later het algehele bevel tot capitulatie via de radio werd uitgezonden, sommige commandanten en groepjes militairen hier geen gehoor aan gaven. Op verschillende plaatsen werd verzet georganiseerd. Niet alleen door (Indische) Nederlanders, maar ook door Indonesiërs en Chinezen. De verzetsstrijders waren in de veronderstelling dat een geallieerde bevrijding niet lang op zich zou laten wachten, en waren niet voorbereid op een langdurige guerrilla.

Beeld: NIMH

Een Japanse propagandafoto van ontwapende KNIL-militairen en Nederlandse militairen in veldtenue die kort na de capitulatie van het KNIL in de pers verscheen om de Indonesische bevolking te tonen dat het Nederlandse leger verslagen was.

Guerrillagroepen

Verspreid over de archipel kwamen guerrillagroepen tot stand die militaire steun wilden geven aan de geallieerden zodra het moment van bevrijding was aangebroken. Er waren allerlei manieren waarop zij probeerden de geallieerde zaak te ondersteunen: met het verzamelen van militair-strategische gegevens, het verspreiden van geallieerde oorlogsberichten, het onderhouden van radiocontact met Australië en het verzamelen van wapens. Daarnaast troffen deze groepen zo veel mogelijk maatregelen voor een spoedig herstel van het koloniale gezag. Hoewel Japan de meeste verzetsactiviteiten al gauw de kop wist in te drukken, bleken niet alle initiatieven kansloos.