We draaien de klok terug naar een zondagmiddag in de zomer van 1945. Patricia Heijnert, de echtgenote van de Nederlandse squadron leader Felicité Pierre André – roepnaam Felix – Heijnert, herinnert het moment zich nog als de dag van gisteren. Ze is alleen thuis met haar vader in Ealing, even ten westen van Londen. Haar enige broer is in april 1943 in Tunesië gesneuveld, terwijl haar moeder aan het begin van het jaar na een lang ziekbed is overleden. Patricia heeft nog een zus, maar die is de deur uit voor een bezoek aan een vriendin. Terwijl zij wat rondscharrelt in huis, klinkt het geluid van de brievenbus. Op de deurmat ligt een telegram van het Air Ministry. Patricia schrikt. Het zal toch niet waar zijn? Met trillende handen leest ze de inhoud. Daarna wordt het licht in haar hoofd en begint ze hard te huilen. Ze schreeuwt het uit en bonkt met haar handen tegen de muur. Felix, haar geliefde echtgenoot, is op 26 juli dodelijk verongelukt tijdens een trainingsvlucht in India.
Birma en de strijd in Zuidoost-Azië
Felix Heijnert is vanaf begin 1944 als RAF-vlieger in India gestationeerd en neemt in de volgende maanden actief deel aan de luchtstrijd boven Birma (het huidige Myanmar). De Japanse strijdkrachten zijn in januari 1942 op twee plaatsen in de Britse kolonie geland. Het is hen vooral om de zogenaamde Birma-weg te doen die er dwars doorheen loopt. Wanneer deze kan worden afgesloten, blijft China – waarmee Japan al sinds 1937 oorlog voert – verstoken van buitenlandse hulp. Misschien kan de weerstand dan definitief worden gebroken. Er is nog een tweede reden om de aanval in te zetten. De kolonie is nodig om als springplank te dienen voor een eventuele Japanse aanval op India.
Beeld: Wikimedia Commons
Voordat ze zich terugtrekken zetten Britse troepen half april 1942 de olievelden van Yenangyaung in vuur en vlam.
Voortvarend offensief
Aanvankelijk loopt het Japanse offensief voortvarend. Begin maart 1942 wordt hoofdstad Rangoon veroverd. Vervolgens trekken de Japanse troepen verder naar het noorden. Na de inname van Mandalay is ook de Birma-weg afgesloten. Daarmee is een van de belangrijkste oorlogsdoelen verwezenlijkt. Een voortzetting van het offensief naar het noorden van Birma blijft voorlopig uit. Andersom komt het tot eind 1943 van Britse kant nauwelijks tot grote tegenacties. Alleen de zogenaamde Chindits onder commando van brigadier Orde Wingate roeren zich. Deze troepen opereren ver achter het front waar zij Japanse installaties en troepen bestoken.
Beeld: Wikimedia Commons
Tea-time midden in de jungle. Chindits koken water voor hun dagelijkse kop thee.
Geallieerden in het offensief
Het duurt tot eind 1943 voordat het tij langzaam begint te keren. Enkele maanden eerder is het South-East Asia Command (SEAC) ingesteld, waardoor de geallieerde operaties voortaan beter worden gecoördineerd. Ook komen er meer en beter getrainde troepen voorhanden, beschikken de geallieerde strijdkrachten over steeds meer vuurkracht en materieel, terwijl ook de logistiek – van vitaal belang in het uitgestrekte en onherbergzame land – alsmaar beter op orde wordt gebracht. Dit neemt niet weg dat de Japanners in maart 1944 een offensief beginnen om zo India binnen te kunnen vallen. De aanval kan – met de nodige moeite – worden afgeslagen. Vanaf eind 1944 zijn de rollen omgekeerd. Amerikaanse en Chinese nationale troepen rukken op vanuit het noorden en weten contact te maken met het Chinese Republikeinse Leger dat Birma vanuit Yunnan binnentrekt. Daardoor kan de Birma-weg weer in gebruik worden genomen. Verder lukt het geallieerde troepen in Arakan een bruggenhoofd te vestigen, terwijl in het binnenland de Irrawaddy-rivier wordt overgestoken waarbij de Japanners er flink van langs krijgen. Begin mei 1945 kan de hoofdstad Rangoon, die vooral voor de geallieerde logistiek van vitaal belang is, worden bevrijd. Wanneer in augustus 1945 de atoombommen worden afgeworpen is het grootste deel van de kolonie inmiddels ontdaan van Japanse troepen.
Oorlog in de lucht
De geallieerden leunen zwaar op hun luchtstrijdkrachten bij de gevechtsoperaties in Birma. Bommenwerpers en jachtvliegtuigen voeren aanvalsvluchten uit op Japanse troepen en installaties. Verder spelen transportvliegtuigen een vitale rol bij het bevoorraden van de eigen troepen, waaronder de ver in het vijandelijke achterland opererende Chindits. De middelen zijn aanvankelijk echter beperkt. Midden 1942 beschikt de RAF in India over slechts 24 eenheden, die in veel gevallen ook nog sterk zijn verouderd. Tien van de squadrons opereren bijvoorbeeld met het inmiddels gedateerde Hawker Hurricane-jachtvliegtuig.
Beeld: Wikimedia Commons
Bewapeningspersoneel voorziet twee Hurricanes van raketten.
Eén operationeel commando
Pas vanaf medio 1943 komt hierin verandering. De Britten en Amerikanen voegen in november van dat jaar hun luchtstrijdkrachten samen onder één operationeel commando in het Air Command South-East Asia met het hoofdkwartier in Calcutta. In de herfst van dat jaar beschikt het SEAC inmiddels over 48 RAF- en 17 USAAF-squadrons. In mei van het volgende jaar is dit aantal gegroeid tot respectievelijk 64 en 28 eenheden, die beschikken over (relatief) moderne vliegtuigen als de Beaufighter, Thunderbolt, Spitfire, Vengeance, Dakota en Liberator. De gecombineerde luchtstrijdkrachten worden onderverdeeld in een tactisch en strategisch deel. De tactische eenheden geven vooral ondersteuning aan de eigen grondtroepen, terwijl de strategische squadrons voornamelijk Japanse doelen in het achterland onder handen nemen. Een van de ‘strategische’ eenheden is het met Liberators uitgeruste 159 Squadron waarbij Felix Heijnert samen met een andere Nederlander, Johan Lentz, wordt ingedeeld. De eenheid wordt begin 1942 in Molesworth in het Engelse district Huntingdonshire opgericht. Na een kort verblijf in het Midden-Oosten strijkt het squadron in de nazomer van 1942 neer in India. In november van dat jaar lossen de Liberators voor de eerste keer hun bommen boven Birma.
Beeld: Wikimedia Commons
Naarmate de oorlog voortschrijdt krijgt de RAF in India en Birma de beschikking over steeds meer en moderner materieel, waaronder de Republic P-47 Thunderbolt.